Topolojik kilitleme
Bir anahtara komut gönderilmeden önce YTCC şebekeyi komut uygulanmış gibi ("ya olursa") hesaplar ve sonucu bir kural kümesine göre denetler. Örneğin topraklı bir bölüme kapatacak ya da iki şebekeyi paralel bağlayacak bir komut, gerekçesiyle reddedilir. Ekran ve sunucu aynı kurallarla denetler.
Topolojik kilitleme ek bir katmandır. Asıl koruma şalt cihazlarındaki elektriksel ve mekanik kilitlerdir; yalnız SCADA kilidine asla güvenmeyin.
Kurallar ve düzeyler
Her kuralın proje başına ayarlanan bir düzeyi vardır (bkz. Kilit kurallarını ayarlama):
- Do not check (Denetleme): kural değerlendirilmez.
- Unlockable (Kilit açılabilir): komut engellenir, ama yetkili kullanıcı bu tek komut için aşabilir.
- Locked (Açılamaz): komut engellenir ve hiçbir yetkiyle aşılamaz.
| Kural | Ne zaman engeller | Varsayılan | Neden |
|---|---|---|---|
| Energizing onto earth (Toprağa gerilim) | Kapatma topraklı bölümü enerjili ya da belirsiz bir bölüme bağlıyor ya da hem enerjili hem topraklı bir bölüm oluşturuyor; bölümdeki ölçüm "gerilim yok" demezken toprak ayırıcısı kapatılıyor | Unlockable | Gerçek tehlike; yetkili kişi bilerek karar verebilmeli |
| Switching in an undefined area (Belirsiz alanda manevra) | Kapatmada iki taraf da belirsiz | Unlockable | Durum bilinmeden manevra |
| Disconnector under load (Yük altında ayırıcı) | Ayırıcı, yük akımı geçecekken açılıyor ya da kapatılıyor | Unlockable | Ayırıcı yük kesemez; önce kesiciyi açın |
| Device loses supply (Cihaz beslenmez kalır) | Açma, beslenen bir tüketiciyi beslemesiz bırakıyor | Do not check | Fideri açmak olağan işletmedir |
| Undefined area grows (Belirsiz alan büyür) | Kapatmada bir taraf belirsiz, diğeri değil | Unlockable | Belirsizlik yayılır |
| Joining different networks (Farklı şebekeleri birleştirme) | Kapatmadan sonra bir bölüme kesin olarak iki farklı kaynak ulaşıyor | Locked | Senkronsuz iki şebekeyi paralel bağlamak tehlikelidir |
| Joining different voltage levels (Farklı gerilim seviyelerini birleştirme) | Kapatma, nominal gerilimi farklı bölümleri kesin olarak birleştiriyor | Locked | Her zaman hatadır |
| Olası farklı şebeke / gerilim birleşmesi | Kapatmadan sonra farklı şebeke ya da gerilim birleşmesi olası (bir konum kesin değil) | Unlockable | Birleşme belki olmaz; yetkili kişi karar verir |
Olası birleşme kuralı ait olduğu kuraldan asla daha sıkı olamaz: Joining different networks ya da Joining different voltage levels Do not check ise o türün olası birleşmesi de denetlenmez.
İç kilitler
Bazı kilitler her zaman geçerlidir. Kapatılamaz ve aşılamazlar:
| Kilit | Metin |
|---|---|
| Konum bilinmiyor (ara, geçersiz, kötü kalite, bekleniyor) | Position unknown: no command possible |
| Cihaz zaten istenen konumda | Already closed / Already open |
| Trip varken kapatma | Tripped by protection: reset the trip first |
| Kesici kapalıyken çekmece hareketi | The truck cannot be moved while the breaker is closed |
| Yerel kumanda ya da yerel / uzak bilinmiyor | In local control: no remote command possible |
| Sembol tanımı geçersiz | Symbol definition is invalid: cannot be opened / closed |
| Cihaz durumu okunamıyor ya da cihaz ağda değil | Komut gönderilmez: kilitler denetlenemedi |
Kesici açmaya her zaman izin verilir
Yük kesebilen bir anahtarı (kesici, yük ayırıcısı, kontaktör ya da ATS'nin ana konumu) açmak güvenli yöndür: hiçbir topolojik kural uygulanmaz ve Position unknown da engellemez. Konum kontağı arızalanmış ya da ara konumda kalmış bir kesici acil durumda açılabilmelidir. Yalnız yerel kumanda ve (konum kesin açıkken) "zaten açık" kalır.
Ayırıcı açma (yük altında), toprak ayırıcısı açma (toprağı kaldırmak gerilime doğru bir adımdır), ikinci konum ve çekmece hareketi normal kurallarla denetlenir.
Sunucu da denetler
Komut noktası bir elektrik cihazına aitse sunucu, komutu sürücüye göndermeden önce aynı kurallarla yeniden denetler. Ekranı atlayarak gönderilen komut, örneğin başka bir istemciden ya da doğrudan arayüzden, de bu denetimden geçer.
- Şebeke bilgisi yoksa ya da eskiyse komut gönderilmez.
- Sunucu betiği bir elektrik cihazının komut noktasına yazamaz; deneme reddedilir ve kaydedilir.
- Selection required (server) (Seçim zorunlu) açıkken komut yalnız önce kumanda panelinde seçilmiş cihaza gönderilir; böylece iki operatör aynı cihazı aynı anda kumanda edemez.
- Her elektrik komutunun kaydında kilit sonucu ve şebeke sürümü bulunur.
Birleşme uyarısı
İki tarafı farklı kaynaklardan beslenen açık anahtar, kimse ona tıklamadan şemada işaretlenir:
- kapatılması farklı gerilim seviyelerini birleştirecekse kırmızı kesikli çerçeve ve ≠ rozeti, örneğin If closed, different voltage levels are joined (154 kV ↔ 34.5 kV);
- farklı şebekeleri birleştirecekse kaynak tablosundaki adlarla amber çerçeve ve rozet;
- beslemesi kesin olmayan bölümleri birleştirecekse ? rozetli amber çerçeve.
Toprak ayırıcıları, kapalı anahtarlar, bir tarafı enerjisiz ya da topraklı anahtarlar ve konumu bilinmeyen anahtarlar işaretlenmez; tek kaynakla kapatılan halka da işaretlenmez. Uyarı otomatik renklendirme kapalıyken de çalışır. Kuralı Do not check olan tür işaretlenmez.
"Ya olursa" önizlemesi
Operatör kumanda panelinde bir komut seçtiğinde ve editörde benzetilen bir manevra engellendiğinde şebeke komut uygulanmış gibi hesaplanır. Durumu değişecek bölümler kesikli bir örtü alır: kısa devre ya da gerilim karışımı için kırmızı, paralel şebeke için amber, beslemesiz kalan, enerjilenen, topraklanan ya da belirsizleşen bölüm için mavi. Bir sonuç satırı onları adlandırır, örneğin Busbar A, Busbar B: different networks are paralleled.
Kilidi aşma
İhlal ettiği kuralların hepsi Unlockable olan bir kilit, kumanda panelindeki Force send (Zorla gönder) ile tek bir komut için aşılabilir. Sorumluluk aşan kişidedir; daha sıkı işletme isteyen proje kuralı Locked yapar.
- Locked kurallar ve iç kilitler hiçbir zaman aşılamaz; kimlik doğrulaması olmayan projede hiçbir kilit aşılamaz, çünkü kimse tanımlanamaz.
- Kullanıcının Field writes (Sahaya yazma) yetkisi gerekir. İkinci kullanıcı onayı kapalıyken ayrıca Override electrical interlock (Elektrik kilidini aşma) gerekir (bkz. Yetkiler ve varsayılan profiller).
- Aşma penceresi ihlal edilen kuralları ve "ya olursa" sonucunu gösterir; gerekçe ve kullanıcının kendi parolasını ister.
- Interlock override: second-user approval (Kilit aşma: ikinci kullanıcı onayı) açıkken (varsayılan) ikinci bir kullanıcı, örneğin vardiya amiri, adı ve parolasıyla onaylar. Onaylayan başka bir kullanıcı olmalı ve Override electrical interlock ile Approve commands (four eyes) (Komut onaylama (dört göz)) yetkilerini taşımalıdır.
- Sunucu yeniden denetler ve kullanıcıya, cihaza, eyleme, değere ve kurallara bağlı kısa ömürlü bir izin verir. Komut gönderilirken kilit durumu farklıysa komut Interlock state changed: check the interlocks again ile reddedilir.
- Olay listesine Interlock overridden (Kilit aşıldı; kim, ne zaman, cihaz, eylem, kurallar, gerekçe, onaylayan, sonuç) ve her Interlock override refused (Kilit aşma reddedildi) nedeniyle yazılır. Parolalar hiçbir zaman kaydedilmez. On dakika içinde on hatalı denemeden sonra yeni denemeler bir süre reddedilir; hatalı parolalar hesap kilitleme sayacına da girer.